بدن چگونه تغییر میکند؟

۴ مرحلهٔ یائسگی

پس از دوران بلوغ، یک زن دومین تغییر بزرگ هورمونی را تجربه می کند: یائسگی. در فاصله بین این دو مرحله، یک سیستم پیچیده چرخه قاعدگی زنانه را همراه با خونریزی ماهانه تنظیم می کند. تخمدان ها هورمون های استروژن و پروژسترون را تولید می کنند. غده هیپوفیز هورمون محرک فولیکول (اف اس اچ) را تولید می کند. با آغاز دوران یائسگی، تخمک گذاری کمتر اتفاق می افتد. میزان هورمون ها شروع به نوسان بیشتری می کند. این نوسانات می توانند باعث بروز علائم و ناراحتی هایی شوند.

تقریباً از چهل و پنج سالگی به بعد، بدن استروژن کمتری تولید می کند. در دوران یائسگی، در نهایت غلظت همهٔ هورمون های جنسی – که تستوسترون نیز جزو آن هاست – کاهش می یابد.

این روند به ۴ مرحله تقسیم می شود. نخستین مرحله «پیش یائسگی» است. این دوره شامل ۱ تا ۲ سال پایانی پیش از آخرین خونریزی قاعدگی می شود. در این زمان تنها تغییرات هورمونی اندکی رخ می دهد. از آن جا که تخمک ها کمتر به خوبی بالغ می شوند، گاهی نوسانات شدید هورمونی ایجاد می شود. همچنین ممکن است در خونریزی های قاعدگی نیز اختلالاتی به وجود آید. برخی زنان در نیمه دوم چرخه قاعدگی از احساس فشار یا درد در سینه ها و بدخلقی خبر می دهند. دلیل آن، به هم خوردن تعادل هورمون ها است. خونریزی ها گاهی شدیدتر یا خفیف تر می شوند و فاصله زمانی بین آن ها تغییر می کند. در برخی زنان این علائم حتی ۱۰ سال پیش از یائسگی آغاز می شود، در حالی که برخی دیگر هیچ مشکلی ندارند. باروری تا حدی کاهش می یابد، اما همچنان ممکن است تخمک گذاری های غیرمنتظره رخ دهد.

مرحله دوم «پیرامون یائسگی» نام دارد. این دوره، زمان کوتاهی پیش از آخرین خونریزی قاعدگی است. در این مرحله، میزان هورمون ها کاهش می یابد (به نمودار پایین نگاه کنید). نوسانات هورمونی بسیار شایع هستند و به همین دلیل اغلب علائمی بروز می کنند. از جمله این علائم می توان به اختلالات قاعدگی، خونریزی های بسیار شدید، قطع شدن قاعدگی، احساس فشار یا درد در سینه ها، نوسانات خلقی، گرگرفتگی و اختلالات خواب اشاره کرد. با این حال، برخی زنان در این مرحله تقریباً هیچ علامتی ندارند.

مرحله سوم، در واقع، یک نقطه زمانی خاص است: آخرین دوره قاعدگی. به آن «یائسگی» می گویند. این مرحله، قطع خونریزی را نشان می دهد. یک دوره قاعدگی اگر حداقل ۱۲ ماه بدون هیچ قاعدگی دیگری ادامه یابد، یائسگی محسوب می شود. سن وقوع یائسگی بسیار متفاوت است. زمان بندی اغلب منعکس کننده زمان بندی مادر است. برخی از زنان تا زمان یائسگی، چرخه منظمی را حفظ می کنند. برای برخی دیگر، قاعدگی فقط در ماه های زمستان متوقف می شود. برخی از زنان نیز چرخه ای ۳ تا ۴ ماهه را تجربه می کنند. این ریتم برای چندین سال ثابت می ماند. پس از یائسگی، بارداری دیگر امکان پذیر نیست.

مرحله چهارم و نهایی، «پس از یائسگی» نامیده می شود. در این مدت، سطح هورمون ها به آرامی به سطح پایه جدید خود می رسند. این بدان معناست که هرگونه علائم مرتبط ممکن است تا رسیدن به این نقطه ادامه یابد.

شروع هر مرحله و مدت کلی یائسگی بسیار متفاوت است. برخی از زنان کل این فرآیند را در طول سه سال تجربه می کنند، در حالی که برخی دیگر آن را بیش از ده سال تجربه می کنند. به طور متوسط، بین پنج تا هشت سال طول می کشد. برای اکثر زنان، سطح هورمون ها پس از یائسگی تثبیت می شود. بسیاری از زنان از اینکه دیگر خونریزی قاعدگی را تجربه نمی کنند، احساس راحتی می کنند.

این نمودار نشان می دهد که چگونه سطح هورمون ها دچار کاهش تدریجی و پایدار می شود. با این حال، در هر چرخه قاعدگی، نوسانات روزانه مشخصی در غلظت هورمون ها وجود دارد. در طول دوره پیش از یائسگی، این نوسانات اغلب حتی بیشتر مشهود است.

در موارد استثنایی پزشکی - به عنوان مثال، هنگامی که یائسگی در سنین بسیار پایین شروع می شود - متخصصان زنان ممکن است سطح هورمون های خون را اندازه گیری کنند تا مشخص شود که آیا یائسگی آغاز شده است یا خیر. با این حال، در شرایط عادی، اندازه گیری های هورمونی هیچ اطلاعاتی در مورد علائم خاص یا گزینه های درمانی بالقوه ارائه نمی دهند. همچنین نشان نمی دهند که آیا زن مورد نظر هنوز قادر به بارداری است یا خیر.

علائم و تغییرات جسمی

یائسگی اغلب تغییرات جسمی و عاطفی را به همراه دارد. با این حال، برخی از این تغییرات به روند طبیعی پیری یا نقش زن در جامعه نیز مربوط می شوند. در نتیجه، فرهنگ های مختلف این پدیده ها و علائم را به روش های مختلفی می بینند.

همه زنان به دلیل یائسگی دچار مشکل نمی شوند. تقریباً یک سوم زنان هیچ علامتی را مشاهده نمی کنند. یک سوم دیگر علائم خفیفی را تجربه می کنند که آزاردهنده نیستند. در دوران پیش از یائسگی، حساسیت سینه و نوسانات خلقی اغلب قبل از قاعدگی رخ می دهد. در دوران پیش از یائسگی، اختلالات خواب نیز ممکن است ایجاد شود. گرگرفتگی معمولاً در دوران پس از یائسگی بیشتر رخ می دهد.

تنها یک سوم از زنان گزارش می دهند که علائم آنها ناراحت کننده است و بر کیفیت زندگی آنها تأثیر منفی می گذارد. در چنین مواردی، مداخلات پزشکی می تواند به کاهش علائم کمک کند. با این حال، حتی علم پزشکی نیز نمی تواند دقیقاً پیش بینی کند که علائم چه زمانی یا برای چه مدت ادامه خواهند داشت. از جمله شایع ترین علائم جسمی یائسگی، گرگرفتگی و دوره های تعریق است. گرگرفتگی احساس ناگهانی گرما است که به دمای خارجی یا فعالیت بدنی ربطی ندارد. دوره های تعریق اغلب در شب رخ می دهند، اگرچه می توانند در طول روز نیز اتفاق بیفتند. هر دو علامت می توانند بر زندگی روزمره فشار وارد کنند. اختلالات خواب نیز ممکن است ایجاد شوند؛ مشکلات خواب می تواند منجر به خستگی، سردرد، کاهش عملکرد و سایر بیماری ها شود.

تغییرات فیزیکی در دوران یائسگی عبارتند از:

• غشاهای مخاطی ناحیه تناسلی نازک تر و خشک تر می شوند. آنها بیشتر مستعد عفونت می شوند. ممکن است خارش رخ دهد. در طول رابطه جنسی، بدن گاهی اوقات به اندازه کافی روان کننده طبیعی تولید نمی کند؛ بنابراین، در طول مقاربت جنسی به روان کننده اضافی نیاز است.
• خشکی چشم: تغییرات هورمونی باعث خشک تر شدن چشم ها می شود. قطره های چشمی حاوی اشک مصنوعی می توانند تسکین دهنده باشند.
• پوست خشک: پوست با افزایش سن دچار تغییر می شود و شل تر و خشک تر می گردد. مراقبتِ صحیح، پوستِ سالخورده را نیز به خوبی تغذیه و محافظت می کند.
• عفونت مثانه: این عفونت ها ممکن است به دلیل تغییرات هورمونی بیشتر رخ دهند. کاهش سطح هورمون ها نیز در ضعف مثانه نقش دارد که با افزایش سن شایع تر می شود.
• تغییرات در شکل بدن: برخی از زنان در نواحی سینه، شکم و کمر گردتر می شوند. افزایش وزن به این دلیل رخ می دهد که بدن با افزایش سن کالری کمتری می سوزاند. از آنجایی که بافت چربی نیز استروژن تولید می کند، این امر لزوماً یک اتفاق منفی در دوران یائسگی نیست. توصیه های کلی در مورد وزن سالم، فعالیت بدنی و رژیم غذایی متعادل در این زمینه همچنان مهم هستند.
• از دست دادن توده استخوانی: تراکم استخوان به طور طبیعی با افزایش سن کاهش می یابد. کاهش سطح استروژن، این کاهش استخوان را بیشتر تسریع می کند. در تقریباً یک سوم زنان، تراکم استخوان در دوران پس از یائسگی به زیر آستانه خاصی می رسد. از نظر پزشکی، این وضعیت به عنوان پوکی استخوان تشخیص داده می شود. عوامل ژنتیکی و برخی داروها نیز می توانند خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهند. حتی قبل از شروع یائسگی، می توان از طریق یک رژیم غذایی سالم سرشار از کلسیم، مصرف کافی ویتامین دی و فعالیت بدنی منظم، از پوکی استخوان جلوگیری کرد.
• کاهش محافظت در برابر فشار خون بالا و بیماری های قلبی: استروژن از رگ های خونی محافظت می کند - در درجه اول از طریق تأثیر آن بر کلسترول اچ دی ال (لیپوپروتئین با چگالی بالا) - و به کاهش فشار خون کمک می کند. در نتیجه، کاهش سطح استروژن در دوران یائسگی می تواند خطر فشار خون بالا، حمله قلبی و سکته مغزی را افزایش دهد. ورزش منظم و مدیریت وزن به جلوگیری از این بیماری ها کمک می کند.
• افزایش رشد موی صورت: تعادل هورمون های جنسی، رشد موی صورت را تنظیم می کند. اگر این تعادل در دوران یائسگی تغییر کند، ممکن است موی صورت بیشتری رشد کند.

هیچ کس نباید در مواجهه با پرسش ها و مشکلات دوران یائسگی تنها بماند. پزشکان می توانند تشخیص دهند که آیا این علائم به تغییرات هورمونی یائسگی مربوط است یا علت دیگری دارد. پزشکان عمومی و متخصصان زنان در این دوران به شما کمک می کنند.